Haziran 2026

Güncel Bilimsel Veriler Ne Söylüyor?
Adenomyozis, rahmin iç tabakasına (endometrium) benzer bez ve destek dokusunun rahim kasının (myometrium) içine yerleşmesiyle ortaya çıkan, iyi huylu bir jinekolojik hastalıktır. Üreme çağındaki kadınlarda sık görülür ve infertilite ile yakından ilişkilendirilir.
Güncel bir sistematik derlemeye göre adenomyozisin görülme sıklığı odaksal (fokal) tipte yaklaşık %17, yaygın (diffüz) tipte yaklaşık %15’tir. Bu oran, infertilite yaşayan kadınlarda %31’e kadar yükselmektedir.
Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği (ESHRE), Avrupa Jinekolojik Endoskopi Derneği (ESGE) ve Dünya Endometriozis Derneği (WES) tarafından 2025’te hazırlanan İyi Klinik Uygulama Önerileri; adenomyozisin terminolojisi, sınıflandırması ve tanısı konusunda uluslararası bir uzlaşı oluşturmayı hedefleyen ilk kapsamlı belgedir (1).

Adenomyozis Nasıl Teşhis Edilir?
Tanıda altın standart, dokunun mikroskobik (histopatolojik) incelemesidir. Ancak bu inceleme çoğunlukla rahmin alınmasından sonra mümkün olduğundan, rahmini ve doğurganlığını korumak isteyen kadınlar için uygun bir yöntem değildir.
Bu nedenle günümüzde tanı, büyük ölçüde girişimsel olmayan (non-invaziv) görüntüleme yöntemlerine dayanır:

• Transvajinal ultrason (TVUSG), şüphelendirir kesin tanı koydurmaz.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MRG)

 

Ultrason İlk Tercih midir?
Evet. Kolay ulaşılabilir ve düşük maliyetli olması nedeniyle transvajinal ultrason, adenomyozis tanısında ilk basamak yöntemdir.

MUSA (Morphological Uterus Sonographic Assessment) kriterleri, ultrason bulguları için uluslararası kabul görmüş ortak dili oluşturur ve bulguları iki gruba ayırır:
Direkt bulgular: Rahim kasında ektopik dokunun varlığını gösterir:

• Myometriyal kistler
• Hiperekojen adacıklar
• Endometrium altı ekojen çizgi ve tomurcuklar

İndirekt bulgular: Kasta gelişen ikincil değişiklikleri yansıtır:

• Küresel (globular) rahim görünümü
• Asimetrik kas kalınlaşması
• Yelpaze şeklinde gölgelenme
• Lezyon içi damarlanma
• Düzensiz ya da kesintiye uğramış bileşke zonu (JZ)

Histopatoloji ile karşılaştırıldığında transvajinal ultrasonun duyarlılığı %75–78, özgüllüğü %78–81 düzeyindedir. Önemli bir nokta şudur: tanı doğruluğu, incelemeyi yapan hekimin deneyimine büyük ölçüde bağlıdır.

MRG’nin Rolü Nedir?
MRG, tanıda ikinci basamak yöntemdir (duyarlılık %69, özgüllük %80). Özellikle hastalığın yaygınlığını değerlendirmede, eşlik eden diğer hastalıkları (miyom, endometriozis) saptamada, ayırıcı tanıda ve cerrahi planlamada değerlidir.
Endometrium/Myometrium bileşke zonu (JZ) kalınlığının ≥12 mm olması, tek başına adenomyozis tanısı için yeterli kabul edilmemelidir; bu bulgu mutlaka diğer kriterlerle birlikte değerlendirilmelidir. Önemli nokta, işlemi yapacak radyoloğun adenomyozis tanısında tecrübesi ve deneyimine büyük ölçüde bağlıdır.

Adenomyozis Tüp Bebek Başarısını Etkiler mi?
Bu, infertilite hastalarının en çok merak ettiği sorudur. Güncel verilere göre adenomyozis, tüp bebek (IVF) sonuçlarını olumsuz etkileyebilir, ancak bu etki çoğu zaman gebelik kaybı riskindeki artış üzerinden ortaya çıkar.
Reproductive Sciences dergisinde yayımlanan kapsamlı bir meta-analiz, adenomyozisi olan kadınlarda olmayanlara kıyasla şunları göstermiştir (2):

• Canlı doğum oranı daha düşük (OR 0,59)
• Klinik gebelik oranı daha düşük (OR 0,66)
• Gebelik kaybı (düşük) riski ise yaklaşık iki kat daha yüksek (OR 2,11)

 

Peki Sorun Yumurtada mı, Rahimde mi?
Bu ayrım, adenomyoziste tedavinin temelini oluşturur ve bu sorunun yanıtı için en güçlü kanıtlardan biri kendi kliniğimizden gelmektedir.
Kliniğimizde yürütülen ve Reproductive BioMedicine Online (RBMO) dergisinde yayımlanan, 205.978 oositin (yumurtanın) değerlendirildiği ve bu alandaki bugüne dek yapılmış en geniş çalışmalardan biri olan araştırmamız, net bir sonuç ortaya koymuştur: endometriozis ve adenomyozis, yumurta (oosit) morfolojisini ve kalitesini bozmamaktadır (3).

Aynı çalışmada, adenomyozisi olan hastalarda (yalnızca endometriozisi olanlara kıyasla) şu sonuçlar bulunmuştur:

• Yumurta sayısı, olgunlaşma ve döllenme oranları benzer kalmıştır
• Klinik gebelik ve canlı doğum oranları anlamlı şekilde daha düşüktür (canlı doğum %37,6’ya karşı %53,7)
• Gebelik kaybı (düşük) oranları ise anlamlı şekilde daha yüksektir

Yani adenomyozisin olumsuz etkisi yumurta kalitesi üzerinden değil, rahim içi ortam üzerinden ortaya çıkmaktadır.

Özetle: Adenomyozis esas olarak yumurta kalitesini değil, rahmin embriyoyu tutma ve gebeliği sürdürme kapasitesini (rahim içi ortamı) etkiler.
Bunun arkasında rahim kasındaki iltihabi (enflamatuvar) değişiklikler, bozulmuş rahim kasılmaları (peristaltizm), bileşke zonundaki (JZ) yapısal bozukluklar ve progesteron direnci yer alır. Tüm bunlar embriyonun tutunmasını zorlaştırır.

Tedavi ve Yönetim Nasıl Planlanır?
Adenomyozisli bir hastada başarı; doğru hasta seçimi, doğru zamanlama ve kişiye özel bir plan ile mümkündür. Güncel yaklaşımlar şunları içerir:

• Dondurulmuş embriyo transferi (FET): Yumurta toplama ile transferi ayırmak, rahim ortamının daha kontrollü hazırlanmasına olanak tanır ve sık tercih edilen bir stratejidir.
• Rahim içi (endometrium) hazırlığı: Transfer öncesi rahmin uygun biçimde hazırlanması, sonucu doğrudan etkiler.
• GnRH agonisti ile baskılama: Geçmişte yaygın kullanılan bu yöntemin transfer öncesi katkısı tartışmalıdır; 2025 tarihli güncel meta-analizler, FET öncesi GnRH agonisti ön tedavisinin sonuçları net biçimde iyileştirmediğini bildirmektedir (5). Bu nedenle karar hastaya özel verilmelidir.
•  Gebelik takibi: Adenomyozisli gebeliklerde erken doğum, erken su gelmesi (PPROM), preeklampsi ve plasenta previa gibi komplikasyon riskleri arttığından gebeliğin yakın izlenmesi önerilir.

Bu Bilgiler Klinik Pratikte Ne Anlama Geliyor?
✓  Adenomyozisli hastalar için:

• “Yumurtalarım kötü” endişesi çoğu zaman yersizdir; sorun büyük ölçüde rahim ortamıyla ilişkilidir
• Tüp bebek tedavisi, doğru planlama ile güvenle uygulanabilir
• Transfer öncesi rahim hazırlığı ve gebelikte yakın takip önemlidir

✓  Tanı ve teşhis için:

• Adenomyozis, ameliyata gerek kalmadan ultrason ile değerlendirilebilir
• Tek bir bulgu yeterli değildir; birden fazla bulgu aranır, biyopsi rutin olarak önerilmez

Sonuç:

• Adenomyozis, üreme çağındaki kadınlarda sık görülen, sıklıkla gözden kaçan ancak doğru yöntemlerle teşhis edilebilen bir hastalıktır.
• Tüp bebek başarısını esas olarak yumurta kalitesi üzerinden değil, rahim içi ortam ve artmış düşük riski üzerinden etkiler.
• Doğru hasta seçimi, doğru zamanlama ve kişiye özel tedavi ile başarı mümkündür.

KAYNAKLAR:
1) International Adenomyosis Working Group of ESHRE, ESGE and WES (Feki A, Acien M, As-Sanie S ve ark.). Good Practice Recommendations on terminology and classification for adenomyosis. ESHRE-ESGE-WES, 2025. (Stakeholder review aşamasındaki belge.)
2) Cozzolino M, Tartaglia S, Pellegrini L, Troiano G, Rizzo G, Petraglia F. The Effect of Uterine Adenomyosis on IVF Outcomes: a Systematic Review and Meta-analysis. Reproductive Sciences. 2022;29(11). doi:10.1007/s43032-021-00818-6.
3) Kahraman S, Düzgüner İ, Şahin Y. Effect of endometriosis and adenomyosis on oocyte quality: an evaluation of 205,978 oocytes. Reproductive BioMedicine Online. 2026;52(3):105234. doi:10.1016/j.rbmo.2025.105234. (Kliniğimizin çalışması.)
4) Cozzolino M, Cosentino M, Loiudice L, Martire FG, Galliano D, Pellicer A, Exacoustos C. Impact of adenomyosis on in vitro fertilization outcomes in women undergoing donor oocyte transfers: a prospective observational study. Fertility and Sterility. 2024;121:480–488.
5) González-Comadran M, Alwane Olmos E, Agüero Mariño MA, Checa Vizcaíno MA. Utility of GnRH agonists before embryo transfer in women with adenomyosis: a systematic review and meta-analysis. JBRA Assisted Reproduction. 2025. doi:10.5935/1518-0557.20250012.

 

Op. Dr. Yücel ŞAHİN